اسد الله معطوفى
8
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
اين كتاب ، شايد اولين نمونه منحصربفرد از نوع خودش باشد كه بدينگونه و با اين سبك و سياق به بازار نشر ايران را مىيابد . و به همين جهت خالى از نقص و ايراد هم نخواهد بود . بااينوجود مهمترين شاخصههاى آن بدين قرار است : 1 - منظور از گرگان يا استراباد در طول ارائه مطالب ، ايالت تاريخى گرگان است كه در طول تاريخ بنامهاى هيركان ، هيركانيا ، و هركان ، و هركانه ، گولگان ، جرجان و گرگان خوانده مىشد . در كتيبه بيستون ، اين ناحيه از جمله ساتراپهاى ( ايالات ) عصر هخامنشى ايران معرفى شده است . 2 - پنج نقشه در كل كتاب مورد استفاده قرار گرفته تا خوانندگان گرامى به محيطهاى عمومى و نقاط مورد پژوهش نگارنده بهطور تقرب آشنا گردند . 3 - سير تاريخى وقايع منطقه گرگان براساس خط سير سلسلههاى زمانى ايرانى مورد توجه و مداقه قرار گرفته تا خوانندگان از اين دالان وارد اصل ماجرا و مطالب كتاب بشنوند . اصولا شناخت محوطههاى باستانى و شيوههاى تدفين در آنها ، ابنيههاى تاريخى به ويژه آرامگاهها ، و آگاهىيابى از متن كتيبهها و سنگ مزارها ، ارتباط مستقيم با تاريخ عام ايران و تاريخ خاص گرگان داشته است . مثلا شناخت كتيبهها و سنگ مزارهاى بقعه و گورستانهاى امامزاده نور و روشنآباد ، مستلزم آگاهى از وقايع عصر تيموريان دارد كه در جاى خود شرح و استدلالهاى آنها را نيز آوردهايم . نگارنده در مواردى كه احتياج به استدلالهاى متقنترى داشت ، به ويژه در زمانى كه نمونههاى بارز بومى كم بودند ، از موضوعات و قرائن عام و ملى نيز بهره برده است . در اين باب شيوههاى تدفين در عهد ايران باستان نمونههاى بارز آن محسوب مىشوند . 4 - اتفاقا آوردن يك بخش كوچك و چند صفحهاى به همراه چند تصوير از سنگ مزارهاى مجلل و باشكوه نقاط مختلف ايران نيز براى مقايسه و در همين راستا مورد توجه قرار گرفتهاند . 5 - پرداختن به اديان بزرگ و مهم ايران باستان نيز مبتنى بر همين استدلال بوده و مخصوصا نگارنده خود مقر است كه معمارى آرامگاهى و شيوههاى تدفين در ايران و گرگان ، تابعى از همين متبوع و متأثر ز اصول و احكام همين آيينها و اديان بزرگ ملى بوده است . در اين مورد شمال ايران به خاطر سنخيت و انطباق بيشتر با موضوعات مربوط به خطه گرگان ، بيشتر مورد نظر واقع شدهاند . 6 - طرح و معرفى تعدادى از جنبشهاى اجتماعى و نهضتهاى مردمى ايران و منطقه